10 Ekim 2026 · 7 dk okuma
Drover Heide: Tankların açık tuttuğu fundalık ve altındaki Roma tüneli
Merhabalar, Düren'in güneyinde, Kreuzau-Drove ile Vettweiß-Soller arasında yaklaşık 670 hektarlık bir fundalık var: Drover Heide. Yüz yıldan uzun süre askerlerin tatbikat yaptığı bu alan bugün koruma altında bir doğa alanı. Bir de sürprizi var: Ayaklarınızın altında, Alplerin kuzeyindeki en uzun antik tünel yatıyor.
Tankların açık tuttuğu fundalık
Drover Heide yüz yıldan uzun süre askeri eğitim alanı olarak kullanıldı. İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra önce İngiliz, sonra Belçika birlikleri burada tatbikat yaptı. Soğuk Savaş yıllarında alanda bir NATO hava savunma füzesi mevzisi de vardı.1 Wikipedia'ya göre mevzide 1962'den itibaren Nike Ajax, 1966'dan itibaren Nike Hercules füzeleri vardı ve 1974'e kadar kullanıldı. Son Belçika askerleri 2004'ün sonunda ayrıldı.
İşin ilginç yanı şu: Fundalığı bugüne kadar koruyan, büyük ölçüde bu askeri kullanım oldu. Tanklar ve tatbikatlar alanın ormana dönüşmesini engelledi. Paletlerin bıraktığı izler de suyla doldu. Bugün alanda 700'e yakın küçük gölet var ve bunların çoğu eski tank izleri.
Askerler gidince alan 2005'te doğa koruma alanı ilan edildi. Aynı zamanda Avrupa Birliği'nin Natura 2000 ağına dahil: hem habitat koruma alanı hem de kuş koruma alanı. 2016'dan beri alanın büyük kısmı NRW-Stiftung'a ait.
Füze mevzisinin binaları 2019'da yıkıldı. Üç bunker ise bırakıldı; bunlar artık yarasaların kışlık yuvası.
Bugün kimler yaşıyor?
Alanda 130'dan fazla kuş türü görülmüş. En ünlüsü çobanaldatan (Almancası Ziegenmelker): Burada 30'dan fazla çift kuluçkaya yatıyor. Bu, alanı kuzey Ren-Vestfalya'da bu kuş için en önemli beş yerden biri yapıyor. Mayıs sonundan itibaren akşamları onun motor sesine benzeyen ötüşünü duymak mümkün. Orman toygarı, kızıl sırtlı örümcekkuşu ve taşkuşu da buranın sakinleri arasında.
Göletler de boş değil. On amfibi türü yaşıyor; bunların arasında Kreuzkröte adlı nadir bir kara kurbağası ve ağaç kurbağası var. Yirmi bir yusufçuk türü sayılmış. Geçici su birikintilerinde ise Almancada "Urzeitkrebs", yani ilk çağ yengeci denen iki küçük kabuklu türü yaşıyor.
Bitkilerde yıldız elbette funda (Calluna). Ama alanda toplam 460 eğrelti ve çiçekli bitki türü kayıtlı. Göletlerin kenarındaki minik bitkiler, örneğin ilkbaharda sarı bir halı oluşturan Faden-Enzian, uzmanların özellikle önemsediği türler.
Fundalığın açık kalması için bugün tankların yerini hayvanlar ve ateş alıyor. Çitle ayrılmış otlaklarda İskoç dağ sığırları ve Thüringer Waldziege denen keçiler otluyor, kuzeyde ise koyunlar. Kışın da her yıl birkaç hektarlık alan kontrollü olarak yakılıyor. Böylece eski funda gençleşiyor.
Tepenin altındaki tünel
Drover Berg, fundalığın güneyindeki tepe. Romalılar tahminen 2. yüzyılın ortasında bu tepenin altından 1.660 metre uzunluğunda bir su tüneli kazdı. Bu, Alplerin kuzeyinde bilinen en uzun antik tünel. Kuzey Ren-Vestfalya'da korunmuş tek antik tünel de bu.
Nasıl kazıldı?
Romalılar tüneli iki uçtan kazıp ortada buluşmaya çalışmadı. Bunun yerine güzergâh boyunca, eğimli kısımlarda her 12–15 metrede, düzlükte her 17–26 metrede bir dikey kuyu açtılar. Sonra bu kuyuların dibini yer altında birbirine bağladılar. Bu yönteme kanat (qanat) deniyor; Anadolu'da da aynı teknikle açılmış, kehriz ya da kariz denen su yolları var.
Bu yöntemin avantajı güvenlikti: Her işçi ekibi yer altında sadece kısa bir mesafe kazıyordu. Tünel düz bir çizgide de gitmiyor. Kuyular olabildiğince kısa olsun diye tepenin en alçak yerini, bir tür beli takip ediyor. Yine de en derin kuyular 26 metreye iniyordu.
Suyun aktığı kanal küçüktü: Dökme betondan, U biçiminde, yaklaşık 26 santim yüksekliğinde ve 20–24 santim genişliğinde. Su geçirmez bir sıvayla kaplanmış, üstü yarım daire kiremitlerle örtülmüştü.
Kuyuları bugün görmek mümkün
Tünelin kendisine girilemiyor; toprak altında, koruma altında bir arkeolojik anıt. Ama izleri yüzeyde duruyor. Romalıların kuyuları doldurduğu gevşek toprak yüzyıllar içinde çöktü. Geriye çapı 6 metreye varan huni biçiminde çukurlar kaldı. Bu çukurları sıra hâlinde takip ederek tünelin yolunu yürüyebiliyorsunuz.
Kaynak: Heiliger Pütz
Tünelin suyu, Drove'nin güneydoğusunda, Thumbach deresinin kenarındaki yuvarlak bir kaynaktan geliyordu: Heiliger Pütz, yani "kutsal kuyu". Pütz kelimesi Latince kuyu anlamına gelen puteus'tan geliyor. Romalılar doğal kaynağın kenarını yükselterek suyun kanala akmasını sağladı. Bu yükseltilmiş kenar bugün de görülebiliyor. Eski bir ölçüme göre kaynak günde yaklaşık 480 metreküp su veriyordu.
Su nereye gidiyordu?
Bu sorunun kesin cevabı yok. Su yolu tepenin doğu yamacından çıkıyor ve Soller yakınında güneydoğuya doğru bir süre daha izlenebiliyor; sonra iz kayboluyor. Araştırmacılar zengin bir Roma çiftlik villasını düşünüyor, belki birkaç kilometre ötedeki Vettweiß-Froitzheim'daki villayı. Ama bu bir tahmin. Bu kadar büyük bir yapının kimin için kazıldığı hâlâ bilinmiyor.
Tünel 19. yüzyılın sonundan beri biliniyor. Asıl araştırmayı 1982'de arkeolog Klaus Grewe yaptı. 2007'de tünelin girişinde yeni bir kazı yapıldı.
Yürüyüş yolu
Konejung Stiftung adlı bir vakıf, 2009'da tünelin güzergâhı boyunca bir yürüyüş yolu açtı. Yol üzerindeki bilgi panolarının metinleri Klaus Grewe'ye ait. Duraklar kabaca şöyle:
- Drove'deki yürüyüş otoparkı (K28 yolu üzerinde)
- Drove'deki Motte, yani Orta Çağ'dan kalma bir kale höyüğü
- Heiliger Pütz
- Tünelin başlangıcı
- Kuyu çukurları
- Soller tarafındaki yürüyüş otoparkı
Rotanın bir kısmı fundalığın içinden geçen ve yaz aylarında kapalı olan bir yolu kullanıyor. Yazın güneydeki yaz rotasını kullanmak gerekiyor.
Gitmeden önce
Drover Heide'de yüz yıllık askeri kullanımdan kalma patlamamış mühimmat olabilir. Bu yüzden kurallar sıkı ve Kreis Düren'in bir yönetmeliğiyle bağlayıcı:
- Sadece işaretli yollarda yürünür. Yolların dışına çıkmak yasak.
- Köpekler tasmalı olmalı ve tasmalıyken bile yoldan çıkmamalı.
- Ateş yakmak, kamp kurmak, kazı yapmak ve metal dedektörü kullanmak yasak.
- Araçlar sadece işaretli otoparklara park edilir.
- Alanın ortasından geçen bir yol, çobanaldatanların kuluçka döneminde kapalı. Bu yol sadece 16 Ağustos ile 14 Mart arasında açık.
- Kurallara uymayanlara 1.000 euroya kadar para cezası kesilebiliyor.
Alanda 20 kilometreden uzun işaretli yol var. Ana otopark Kreuzau-Drove'de, K28 yolunun üzerinde. Eifelverein'in 52 numaralı rotası buradan başlıyor: 5 kilometre, yaklaşık bir buçuk saat. Engelsiz 2,5 kilometrelik bir tur ve engelsiz bir seyir tepesi de var.
Fundanın çiçek açma zamanı Ağustos. Ama bu yıl farklıydı: 2026 yazındaki yaklaşık sekiz haftalık kuraklıkta fundanın büyük kısmı kızıla döndü ya da kurudu. Biyoloji istasyonu bu ölçüde bir hasarı daha önce hiç görmediğini yazdı. Kuş sesleri için Mayıs sonu ve Haziran, tünel yolunun tamamı için de Ağustos ortasından sonrası iyi bir zaman.
Kaynaklar:
- Drover-Berg-Tunnel yürüyüş yolu broşürü ve bilgi panoları, Konejung Stiftung (metin: Klaus Grewe)
- [Heiliger Pütz jeotop kaydı, Geologischer Dienst NRW](https://www.gd.nrw.de/wms_html/geotope/GK-5[KADİR: Çocukla gidilir mi, puset yolu var mı, yol çamurlu muydu, yanına ne almalı?]
[KADİR: Kapanış cümlesi, örneğin bir dahaki Düren yazısının ipucu.]205-024.pdf)
- Drover-Berg-Tunnel, Wikipedia
- Drover Heide, Biologische Station Düren
- Fundalıkta kuraklık stresi, Biologische Station Düren (17 Ağustos 2026)
- Naturschutzgebiet und Truppenübungsplatz Drover Heide, KuLaDig/LVR
- NRW-Stiftung yıllık raporu 2019
- Drover Heide kampfmittel yönetmeliği, Kreis Düren (2016)
- Drover Heide, Wikipedia
- Rundweg 52: Drover Heide'de kısa tur, Rureifel-Tourismus
Fotoğraflar (hepsi Wikimedia Commons'tan, Creative Commons lisansıyla):
- Funda: Nideggen-tv, CC BY-SA 4.0
- Gölet: Einfallslos, CC BY-SA 3.0
- Çobanaldatan: P. Taszynski, CC BY-SA 3.0
- Orman toygarı: Ján Svetlík, CC BY-SA 2.0
- Kızıl sırtlı örümcekkuşu: Zeynel Cebeci, CC BY-SA 4.0
- Taşkuşu: Alun Williams, CC BY-SA 4.0
- Kreuzkröte: Christian Fischer, CC BY-SA 3.0
- Ağaç kurbağası: Christian Fischer, CC BY-SA 3.0
- Triops: Sam Thomas, CC BY-SA 2.0
- Faden-Enzian: Hans Hillewaert, CC BY-SA 3.0
- İskoç dağ sığırları: Naturelli64, CC BY-SA 4.0
- Keçiler: JKntz, CC BY-SA 4.0
- Heiliger Pütz: Hartmann Linge, CC BY-SA 4.0
Kadir
10 Ekim 2026